Grind op een plat dak is een veelgebruikte bedekking voor daken. Vooral bij bedrijfsgebouwen, appartementen en industriële panden zie je vaak een laag grijs of wit grind liggen op het dakvlak. Wat voor veel mensen slechts een detail is, vervult eigenlijk meerdere belangrijke functies die de levensduur en prestaties van het dak aanzienlijk beïnvloeden. Het toepassen van grind als dakbedekking is al decennialang gebruikelijk en heeft bewezen effectief te zijn, al zijn er tegenwoordig ook alternatieven beschikbaar die andere voordelen bieden.
Dakgrind ligt niet zomaar op het dak, maar heeft ook daadwerkelijk een functie en eigenlijk verschillende functies bijvoorbeeld:
De belangrijkste reden voor het aanbrengen van grind op een plat dak is bescherming van de dakafdichting. Platte daken worden meestal afgedicht met bitumineuze dakbedekking of kunststof dakfolies zoals EPDM of PVC. Deze materialen zijn gevoelig voor UV-straling van de zon, die op den duur het materiaal laat verharden, scheuren en uiteindelijk laat lekken. Door een laag grind aan te brengen wordt deze vorm van dakbedekking afgeschermd van directe zonnestraling, waardoor de levensduur van het dak met vele jaren verlengd kan worden. Zonder deze beschermlaag zou de dakbedekking veel sneller verslechteren en zou er eerder renovatie nodig zijn.
Naast bescherming speelt grind een belangrijke rol bij windbelasting. Een plat dak heeft geen of nauwelijks opstaande randen die de dakbedekking mechanisch vasthouden. Bij harde wind kan er zuigkracht ontstaan die aan de dakbedekking trekt. Het gewicht van het grind houdt de dakbedekking op zijn plaats en voorkomt dat wind grip krijgt op het materiaal en het dak omhoog trekt. Dit is met name belangrijk bij vrijliggende dakafdichtingen waarbij het dakvlak niet volledig aan de ondergrond is vastgezet. Het grind fungeert als ballast en zorgt voor de nodige stabiliteit.
Grind op platte daken biedt niet alleen bescherming maar heeft ook een esthetische rol. Het grind is verkrijgbaar in verschillende kleuren, maten en vormen. Grind geeft een saai zwart dak een andere uitstraling en kun je tevens gebruiken om daktuinen een luxe gevoel te geven door het te combineren met bijvoorbeeld houten tegels. Daarnaast geeft dakgrind een mooier beeld als je van boven af op het dak kijkt.
Een minder voor de hand liggende en ook niet de voornaamste functie van dakgrind is brandpreventie. Grind is een onbrandbaar materiaal dat bij brand niet kan bijdragen aan vuurverspreiding. Wanneer bijvoorbeeld vonken of gloeiende deeltjes op het dak terechtkomen, biedt de grindlaag bescherming tegen het vlam vatten van de dakbedekking. Dit is vooral relevant bij bedrijfspanden waar nabijgelegen gebouwen of activiteiten brandgevaar kunnen opleveren. Ook bij het werken op het dak met open vuur, bijvoorbeeld bij lassen of branden, biedt het grind een veilige ondergrond.
Dakgrind heeft ook een temperatuur-regulerend effect, maar het werkt anders dan echte dakisolatie. Het is een combinatie van verschillende effecten.
Het grind zorgt ervoor dat de dakbedekking niet direct in de volle zon ligt. Hierdoor wordt de dakbedekking zelf minder warm – dit kan tientallen graden schelen. Zonder grind kan een zwarte bitumen dakbedekking in de zomer wel 70-80°C worden, met grind blijft de temperatuur onder het grind vaak rond de 40-50°C.
Wit grind kaatst veel zonlicht terug de lucht in, waardoor er minder warmte wordt opgenomen. Dit is het zogenaamde “albedo-effect” – lichte kleuren weerkaatsen meer zonnestraling dan donkere. Daarom zie je wit grind vooral in warmere klimaten of bij gebouwen waar koeling een issue is.
Tussen de grindkorrels zit lucht, en lucht is een redelijke isolator. Deze luchtlaagjes zorgen ervoor dat warmte minder snel doordringt naar de dakbedekking en het gebouw eronder. Het is vergelijkbaar met hoe dubbel glas werkt – de luchtlaag isoleert.
Grind heeft een bepaalde massa en warmt langzaam op en koelt langzaam af. Dit dempt temperatuurpieken – overdag absorbeert het warmte en ‘s nachts geeft het die weer af. Dit zorgt voor een gelijkmatiger temperatuurverloop.
Wit grind: Reflecteert tot 70-80% van het zonlicht, blijft zelf koeler, houdt dak koeler
Grijs grind: Absorbeert meer warmte, wordt zelf warmer, minder reflectie-effect
Dus dakgrind helpt om extreme temperaturen op het dak te verminderen en de dakbedekking te beschermen tegen hitte, maar het is meer een temperatuurbuffer dan echte isolatie. Voor energiebesparing moet je echt dakisolatie aanbrengen.
Dakgrind is verkrijgbaar in verschillende afmetingen en vormen, waarbij de korrelgrootte bepaalt hoe goed het grind zijn functie vervult. De meest gebruikte maat is grind met een korrelgrootte tussen 16 en 32 millimeter. Deze afmeting biedt een goede balans tussen gewicht, stabiliteit en drainagecapaciteit. Kleiner grind zou te licht kunnen zijn en bij wind gemakkelijker kunnen verwaaien, terwijl groter grind zwaarder is en daardoor een grotere belasting op de dakconstructie legt. De korrelgrootte van 16/32 millimeter wordt daarom door de meeste dakdekkers als ideaal beschouwd voor standaard toepassingen. Voor hoger gelegen daken zoals daken van flatgebouwen wordt meestal een groter formaat grind gebruikt met een gradatie van 30/60 of 50/80.
Er bestaat ook grind in andere maten, zoals 8/16 millimeter of 32/56 millimeter, maar deze worden minder frequent toegepast. Het fijnere grind wordt soms gebruikt bij lichtere dakconstructies die niet te zwaar belast mogen worden, terwijl grover grind juist wordt ingezet wanneer extra ballast gewenst is of wanneer er meer drainage vereist is. De keuze voor een bepaalde korrelgrootte hangt af van factoren zoals de draagkracht van het dak, de verwachte windbelasting en lokale weersomstandigheden. Tevens heeft het kleinere grind meer een esthetische waarde en is in vele kleuren verkrijgbaar.
Qua kleur zie je vooral grijs grind, dat het natuurlijke uiterlijk van onbewerkt grindmateriaal behoudt. Er is ook wit gewassen grind beschikbaar, dat een beter reflecterend vermogen heeft en daardoor meer zonlicht terugkaatst. Dit kan in de zomer helpen om de temperatuur op het dak lager te houden, wat weer gunstig is voor de levensduur van de dakbedekking en het binnenklimaat van het gebouw. Wit grind is wel iets duurder in aanschaf, maar kan op termijn voordelen opleveren door het verminderen van hitte-opbouw.
Lang niet alle soorten grind zijn geschikt als dakgrind. Dat heeft met de vorm te maken. Om schade aan het dak te voorkomen is afgerond grind de meest gebruikte vorm. Scherp grind, zoals split, kan de onderlaag beschadiging bij betreding van het dak en is dus minder geschikt om te gebruiken. Schade aan het dak door gebruik van afgerond grind komt nagenoeg niet voor. Wil je wel gebruik maken van split? Dan is het gebruik van zogenaamde grindmatten een optie. De grindmatten beschermen de onderlaag en zorgen ervoor dat het grind op z’n plek blijft liggen. De meest gebruikte en meest voordelige soorten grind zijn boerengrind en moräne grind. Moräne grind en boerengrind zijn niet precies hetzelfde, maar ze lijken sterk op elkaar en worden vaak door elkaar gehaald; beide zijn populaire, bonte riviergrindsoorten, maar Moräne grind is doorgaans ronder van vorm (van de Bovenrijn) en wordt daarom ook dakgrind genoemd, terwijl boerengrind (vaak Maasgrind) iets hoekiger kan zijn en daardoor de vorm stabieler is op opritten, hoewel ze qua kleur en gebruik (erf, tuin, oprit) erg vergelijkbaar zijn. Andere gebruikte soorten zijn flat pebbles, castle grind, beach pebbles, en nero ebano.
Het aanbrengen van grind op een plat dak is op zich geen ingewikkeld proces, maar er komt wel wat voorzichtigheid bij kijken om het dak, en dan met name de dakafdichting niet te beschadigen. Voordat het grind aangebracht kan worden, moet de dakafdichting volledig zijn afgewerkt en zijn alle naden, doorvoeren en details waterdicht gemaakt. Het aanbrengen van dakgrind kan op verschillende manieren gebeuren, te weten door middel van het kubelen van grind en door middel van blaastechniek.
De meest traditionele manier is het grind aanbrengen door middel van kubelen. Bij kubelen wordt het grind door middel van een kraan en een trechtervormig vat, de kubel, naar het dak gebracht. Via de kubel is het grind eenvoudig over het dak te verspreiden. Kubelen wordt meestal toegepast bij hoger gelegen daken en de daken van bijvoorbeeld flatgebouwen of appartementencomplexen waar een groter formaat grind gebruikt wordt. Voor kleinere daken is kubelen meestal te prijzig omdat er ook een grote kraan ingezet moet worden. Voor de echte kleine daken zien we vaak dat het grind in zakken naar boven gebracht wordt met een daklift en daar verspreid.
Een snelle en efficiëntere manier is het aanbrengen van grind middels blaastechniek. Bij grind blazen wordt er gebruik gemaakt van blaascombinaties. Dit zijn speciale vrachtauto’s voorzien van een bulkcontainer waarmee het mogelijk is om grind onder hoge druk te verplaatsen door middel van lucht. Het grind wordt dan via lange slangen vanuit de bulkcontainer het dak op geblazen. Deze manier van aanbrengen van dakgrind is zeer geschikt voor grote dakoppervlaktes Het gaat vele malen sneller dan handmatig aanbrengen en zorgt voor een gelijkmatige verdeling. De laagdikte van het grind bedraagt meestal tussen de 4 en 7 centimeter, wat neerkomt op ongeveer 50 tot 70 kilogram per vierkante meter. Deze laag is zwaar genoeg om de dakbedekking te beschermen en op zijn plaats te houden, maar niet zo zwaar dat de dakconstructies overbelast raakt.
Ondanks alle voordelen van dakgrind zijn er situaties waarin men juist het dakgrind van het dak verwijdert. De meest voorkomende reden is renovatie of vervanging van de dakafdichting.
Wanneer een plat dak na twintig tot dertig jaar aan het einde van zijn levensduur komt, moet de oude dakbedekking vervangen worden. Voordat de dakdekker aan de slag kan, moet eerst al het grind van het dak worden verwijderd. Het verwijderen van dakgrind is een arbeidsintensieve klus, zeker als het handmatig gebeurt. Tegenwoordig zet men steeds vaker zuigtechniek in omdat met de inzet van zuigwagens het grind direct van het dak in de container van de zuigwagen gezogen wordt. Het grind kan vaak niet direct hergebruikt worden omdat het vervuild is met algen en bladeren. Daarnaast blijven er vaak teerresten aan het grind plakken. Over het algemeen wordt het grind direct afgevoerd.
Een andere veelvoorkomende reden voor het verwijderen van dakgrind is het plaatsen van zonnepanelen. De populariteit van zonne-energie heeft ertoe geleid dat steeds meer eigenaren van platte daken hun dakvlak willen benutten voor het opwekken van elektriciteit. Zonnepanelen kunnen echter niet op een grindlaag geplaatst worden, omdat het grind de opstelling instabiel maakt. Daarnaast kan de dakconstructie maar een bepaald gewicht aan. Het gewicht van de zonnepanelen en het grind bij elkaar is mogelijk te hoog voor de constructie. Bovendien moet de ondergrond vlak zijn om de panelen correct te kunnen monteren en bevestigen. Het verwijderen van het grind is daarom een eerste stap bij het realiseren van een zonnedak.
Ook bij het aanbrengen van isolatie op het dak moet het grind eerst weg. Bij dakisolatie wordt vaak gekozen voor isolatieplaten die bovenop de bestaande dakbedekking worden gelegd, gevolgd door een nieuwe afdichtingslaag. De aanwezigheid van grind maakt dit onmogelijk, dus moet deze grindlaag verwijderd worden.
Hetzelfde geldt wanneer er een groendak wordt aangelegd of wanneer het dak toegankelijk wordt gemaakt als dakterras. Bij een groendak of sedumdak wordt het dak voorzien van meerdere lagen waaronder een folielaag, dat het dak beschermd tegen wortelgroei, een laag met kunststof cassettes, die zorgen voor de afwatering en het sedum zelf. De randen vult men vaak op met grind om het water beter af te kunnen voeren.
In al deze gevallen is de grindlaag niet compatibel met de nieuwe dakopbouw en moet deze volledig verwijderd worden.
Hoewel grind decennialang de standaard was voor platte daken, zijn er tegenwoordig diverse alternatieven beschikbaar die andere voordelen bieden.
Een van de meest populaire alternatieven is het sedumdak, ook wel vegetatiedak genoemd. Bij een sedumdak wordt een dunne laag substraat aangebracht waarop vetplanten groeien die weinig onderhoud nodig hebben. Sedum heeft meerdere voordelen ten opzichte van grind: het verbetert de waterhuishouding door regenwater tijdelijk vast te houden, het biedt isolatie waardoor het energieverbruik daalt, en het draagt bij aan biodiversiteit door insecten en andere kleine dieren een leefomgeving te bieden. Sedum door de goede isolerende werking bij heet zonnig weer voor aanzienlijk meer koelte dan grind.
Een sedumdak is ook esthetisch aantrekkelijker dan een grijs of wit grindvlak. De groene beplanting zorgt voor een natuurlijke uitstraling en verandert van kleur door de seizoenen heen. Dit maakt sedumdaken populair bij nieuwbouwprojecten en bij gebouweigenaren die waarde hechten aan duurzaamheid en milieubewustzijn. Het gewicht van een sedumdak is vergelijkbaar met dat van een grindlaag, dus vaak kan een bestaand dak zonder constructieve aanpassingen omgebouwd worden naar een sedumdak.
Een ander alternatief is het volledig verlijmd aanbrengen van de dakbedekking, waardoor ballast overbodig wordt. Bij deze methode wordt de dakafdichting met lijm of bitumen volledig aan de ondergrond vastgemaakt, zodat wind geen grip kan krijgen. Dit bespaart gewicht op het dak en maakt het oppervlak toegankelijker voor onderhoud en inspectie. Zonder grind is het ook eenvoudiger om eventuele lekkages op te sporen en te repareren. Wel is de initiële investering bij verlijmde daken iets hoger, en is een volledige verlijming niet altijd mogelijk bij bestaande dakconstructies.
Tot slot zijn er ook dakbedekking systemen met een geïntegreerde UV-bescherming, zoals kunststoffolies met een speciale toplaag of dakpannen voor platte daken. Deze materialen hebben geen extra beschermlaag zoals grind nodig omdat ze al bestand zijn tegen UV-straling en weersinvloeden. Dit maakt het dakvlak lichter en toegankelijker, maar wel zijn deze systemen meestal duurder in aanschaf dan traditionele dakafdichting met grind. De keuze voor een bepaald systeem hangt af van budget, gewenste levensduur, esthetische voorkeuren en de specifieke eisen die aan het dak gesteld worden.
Tegels op een plat dak is een veel toegepaste oplossing, vooral bij toegankelijke daken en dakterrassen. Het zijn echter wel andere tegels dan je op een vloer binnen zou leggen, en de aanbrengmethode is specifiek voor daken.
Soorten tegels voor platte daken:
Tegels worden niet direct op de dakbedekking aangebracht, maar vrijwel altijd op een ondersteuningssysteem in verband met beschadiging van het onderdak en vanwege een betere afwatering. Het systeem bestaan uit rubberen onderleggers of soms uit een raamwerk waarin de tegels gelegd kunnen worden.
Tegels zijn ideaal als:
Grind is beter als:
Sedum is beter als:
Je kunt ook combineren: bijvoorbeeld wandelpaden van tegels door een sedumdak, of een gedeelte met tegels (zithoek), een gedeelte met sedum en een gedeelte dakgrind. Dit geeft het beste van beide werelden.
Tegels zijn een uitstekend alternatief voor grind of sedum, vooral voor toegankelijke daken en dakterrassen. Het is wel een specifieke toepassing die andere eisen stelt aan de dakconstructie en een goede planning vereist voor drainage en draagkracht.
